Предыдущая публикация
Фильтр
3 болум
3-БОЛУМ.
Бул дүйнөдө кимдин маңдайына эмне жазылган. Так ошондой - кимге эмне. Ооба, бул дайыма ошондой. Эч ким баш тарта албайт... Тагдырды күтүп, күндөр келе берет, кете берет. Ал эми күтүү акыркы күнгө, акыркы саатка чейин уланат... Жана дайыма ушундай болмокчу.
Бирок мына кайрадан кайдан-жайдан шамал сокту - бул тагдыр, өз кароолунда туруп, сезе коюп, ушул саатта ааламдагы, адамдардын жүрүм-турумундагы, жан дүйнөсүндөгү, ойлорундагы көрө тургандын баарын көрүп калууга ашыкты. Кайрадан тагдыр өзүнүн тайбас жолуна түшөт, адаттагыдай эле алыска жетүүчү ойлорду болжоп, аргасыздан асманга кайрылып: эмне болот? эмне үчүн? кантүү керек? деген суроолорду бере, чаалыкпас тагдырдын буйр
3-БОЛУМ.
Бул дүйнөдө кимдин маңдайына эмне жазылган. Так ошондой - кимге эмне. Ооба, бул дайыма ошондой. Эч ким баш тарта албайт... Тагдырды күтүп, күндөр келе берет, кете берет. Ал эми күтүү акыркы күнгө, акыркы саатка чейин уланат... Жана дайыма ушундай болмокчу.
Бирок мына кайрадан кайдан-жайдан шамал сокту - бул тагдыр, өз кароолунда туруп, сезе коюп, ушул саатта ааламдагы, адамдардын жүрүм-турумундагы, жан дүйнөсүндөгү, ойлорундагы көрө тургандын баарын көрүп калууга ашыкты. Кайрадан тагдыр өзүнүн тайбас жолуна түшөт, адаттагыдай эле алыска жетүүчү ойлорду болжоп, аргасыздан асманга кайрылып: эмне болот? эмне үчүн? кантүү керек? деген суроолорду бере, чаалыкпас тагдырдын буйр
- Кандайча ошондой болушу керек? Муну кантип түшүнсө болот? - деди да, Саманчин кубара түшкөн эриндерин кымтып, мукактанды. Албетте, ал бир кыйла ызы-чуу салып, мобу ормойгон Ошондойдун көздөрү чекесине чыккыдай кылып, үстөлдү көңтөрүп, айгай салып, тумшукка бир уруп, намысы менен кадыр-баркы тебеленгени үчүн нааразылык билдирсе болмок, бирок азыр ага чамасы келбеди. Чагылгандай башына келген ойдон эсин жогото, ал ичиндеги уйгу-туйгу сезимдерин басты, бирок бул анын өзүн-өзү ашкере тыйганынан эмес, эсин оодарып жерге жыга чапкандай, кыйылган дарак алдына күп этип кулагандай жана бутунун астындагы жер чайкалып, титирегендей сезимден улам, анткени ал аң-сезиминде музыкалык ой жүгүртүү сыяктуу
КАЙЫП КОЛУКТУ.
1-БОЛУМ.
Жан бүткөндүн баары үчүн дайыма бирдей болгон талашсыз бир чындык бар - маңдайына жазылганды, тагдыр деген эмне экенин алдын ала эч ким биле албайт - кимге эмне буйруганын жашоо гана көрсөтөт, болбосо тагдырдын тагдырдыгы кайсы... Дүйнө жаралгандан тартып дайыма ушундай болгон, бейиштен куулган Адам ата менен Обо энеден бери - бу да болсо тагдыр - ошондон тартып, тагдыр сыры баары жана ар бири үчүн кылымдан-кылымга, күндөн-күнгө, ар бир саат жана ар бир мүнөттө табышмак бойдон калууда...
Мына азыр да дал ошондой болду. Ооба. Бул ирет дагы ошонун эле өзү, адамдын акылынын чегинен тышкары болгон, алтургай жараткандын кудуретине да баш ийбеген окуяны алдын ала ким бил
1-БОЛУМ.
Жан бүткөндүн баары үчүн дайыма бирдей болгон талашсыз бир чындык бар - маңдайына жазылганды, тагдыр деген эмне экенин алдын ала эч ким биле албайт - кимге эмне буйруганын жашоо гана көрсөтөт, болбосо тагдырдын тагдырдыгы кайсы... Дүйнө жаралгандан тартып дайыма ушундай болгон, бейиштен куулган Адам ата менен Обо энеден бери - бу да болсо тагдыр - ошондон тартып, тагдыр сыры баары жана ар бири үчүн кылымдан-кылымга, күндөн-күнгө, ар бир саат жана ар бир мүнөттө табышмак бойдон калууда...
Мына азыр да дал ошондой болду. Ооба. Бул ирет дагы ошонун эле өзү, адамдын акылынын чегинен тышкары болгон, алтургай жараткандын кудуретине да баш ийбеген окуяны алдын ала ким бил
СЫНГАН КЫЛЫЧ
56-БӨЛҮМ
Абил бий:
— Мен эми жолуна көлдөлөң турбаймын, Бекназар бий! Баштай бер элиңи
каалаган жагыңа, бу дуйнөдө да, тиги дүйнөдө да өзүң кепил бол, өзүң жообун бер...
Мен да өз билген жолум менен жүрүп көрдүм, эми сен да өзүң билген жолуң менен
жүрүп көр...
— Абил аке, —деди Бекназар эми өйдө карап, — бий болоюн деп жулунуп жаткан
жерим жок, уктуңуз го өзүңүз, «сен бар» дешти, мен орустун огуна баратам, Абил аке.
Мейли, көңүлүңүз болсо сиз барыңыз. Кимибиз барсак да эми мааниси бир...
Ушул тапта Каракаш айым башкаларга байкатпай өз байын алдыртан тиктей калды.
«И, не десем?..» деп, заматта азазил акылы чарк уруп кетти Абилдин. Башын көтөргөн
жок, көзүн эч кимге көрс
56-БӨЛҮМ
Абил бий:
— Мен эми жолуна көлдөлөң турбаймын, Бекназар бий! Баштай бер элиңи
каалаган жагыңа, бу дуйнөдө да, тиги дүйнөдө да өзүң кепил бол, өзүң жообун бер...
Мен да өз билген жолум менен жүрүп көрдүм, эми сен да өзүң билген жолуң менен
жүрүп көр...
— Абил аке, —деди Бекназар эми өйдө карап, — бий болоюн деп жулунуп жаткан
жерим жок, уктуңуз го өзүңүз, «сен бар» дешти, мен орустун огуна баратам, Абил аке.
Мейли, көңүлүңүз болсо сиз барыңыз. Кимибиз барсак да эми мааниси бир...
Ушул тапта Каракаш айым башкаларга байкатпай өз байын алдыртан тиктей калды.
«И, не десем?..» деп, заматта азазил акылы чарк уруп кетти Абилдин. Башын көтөргөн
жок, көзүн эч кимге көрс
СЫНГАН КЫЛЫЧ
54-БӨЛҮМ
Биерге чоң энеси күндө бир убак келет, күндө ушинтип жол карайт. Не кылгырган
жаш, не уясына ылдыйлап бараткан кечки күндүн кызылы чагылышканы, чоң энесинин
көзү бир түркүн саргылт жашыл көөхар өңдөнүп, жылтырап көрүнөт.
«...алтын ээр ак кабак
аземин айтса бир сабак...
атка тынчы болбосо
алтынын ал да, отко жак —
аяшарың болбосо
айтышарга алың чак,
акырын сүйлөп жатка жак...»
Кыл кыяк бул дүйнөнүн алды кызык арты өкүнч экенин муңканып, өмүрүнүн катаал
мезгилинде калтылдап турган адамдын өз көңүл өзөгүнөн сызылып, өзүн термейт. Эч
качан кейип көрбөгөн, эч качан
каралай көзүнө жаш алып көрбөгөн, жүрөк сескендирген шегин ушул азыр да
«тагдырга чара жок» деп,
54-БӨЛҮМ
Биерге чоң энеси күндө бир убак келет, күндө ушинтип жол карайт. Не кылгырган
жаш, не уясына ылдыйлап бараткан кечки күндүн кызылы чагылышканы, чоң энесинин
көзү бир түркүн саргылт жашыл көөхар өңдөнүп, жылтырап көрүнөт.
«...алтын ээр ак кабак
аземин айтса бир сабак...
атка тынчы болбосо
алтынын ал да, отко жак —
аяшарың болбосо
айтышарга алың чак,
акырын сүйлөп жатка жак...»
Кыл кыяк бул дүйнөнүн алды кызык арты өкүнч экенин муңканып, өмүрүнүн катаал
мезгилинде калтылдап турган адамдын өз көңүл өзөгүнөн сызылып, өзүн термейт. Эч
качан кейип көрбөгөн, эч качан
каралай көзүнө жаш алып көрбөгөн, жүрөк сескендирген шегин ушул азыр да
«тагдырга чара жок» деп,
СЫНГАН КЫЛЫЧ
52-53-БӨЛҮМ
Оштун бери жагындагы «Асан чек» деген жайда тууган көп, баары эле билет.
— Маргаландачы? Кокондочу?
Карасакал оозун жарым ачып, эмне дешин билбей акактап токтоло калды.
Ушундан соң майор Ионов:
— Кадырлуу Карасакал, — деди, — өзүңүз ойлонуп көрүңүзчү, эч ким билбеген сиз
менен шартнамага кантип беш бармакты басыша алабыз? Кадыры болобу ал
шартнаманын? Эл баш коймок түгүл, мазак кылбайбы биздин ал шартнамабызды, ыя?
Тилмеч которду. Карасакал оозуна кан келе түшкөндөй тамшанып, нес болуп отуруп
калды. Тилмеч эрдин тымпыя кымтып, мисирейип тиш ачпайт, ал «өй, бирдеме
дебейсиңби, эми эле үй артында бир кочуш алтын бердим эле го» десең да мизбакпай
турган, не тан
52-53-БӨЛҮМ
Оштун бери жагындагы «Асан чек» деген жайда тууган көп, баары эле билет.
— Маргаландачы? Кокондочу?
Карасакал оозун жарым ачып, эмне дешин билбей акактап токтоло калды.
Ушундан соң майор Ионов:
— Кадырлуу Карасакал, — деди, — өзүңүз ойлонуп көрүңүзчү, эч ким билбеген сиз
менен шартнамага кантип беш бармакты басыша алабыз? Кадыры болобу ал
шартнаманын? Эл баш коймок түгүл, мазак кылбайбы биздин ал шартнамабызды, ыя?
Тилмеч которду. Карасакал оозуна кан келе түшкөндөй тамшанып, нес болуп отуруп
калды. Тилмеч эрдин тымпыя кымтып, мисирейип тиш ачпайт, ал «өй, бирдеме
дебейсиңби, эми эле үй артында бир кочуш алтын бердим эле го» десең да мизбакпай
турган, не тан
СЫНГАН КЫЛЫЧ
50-БӨЛҮМ
ЖЕТИНЧИ БӨЛҮМ
I
Сая кууган барон Витгенштейнди жазгырып, Абдылла бек отуз чакты кишиси менен
Саркол тоолорун жамынып, нары Оуган тарапка ооп түштү.
Туш тарап кубарган чөпсүз чап. Бир шумдугун ичине катып келгиндерди акмалап
тургансып, кумсарган чоочун, жат жер. Те түзөңдө баш жагы улам соолуп түгөнүп
келаткансыган, киргил тартып илең-салаң кылдырап агып, какшыган сайдын ортосунда
биртке суу жатты.
Абдылла бек өзөндүн бийик кашатына келип, чаалыккан кула аргымактын тизгинин
тартып, камчылуу колун чекесине алып, серелеп бет алдын арыта тиктеп токтоду. Сай
боюнда эрбейген-сербейген боз жылгын. Ар жерде, өзөн жээктеп, көгөргөн ажырык
чөп көрүнөт. Ал дагы көп отто
50-БӨЛҮМ
ЖЕТИНЧИ БӨЛҮМ
I
Сая кууган барон Витгенштейнди жазгырып, Абдылла бек отуз чакты кишиси менен
Саркол тоолорун жамынып, нары Оуган тарапка ооп түштү.
Туш тарап кубарган чөпсүз чап. Бир шумдугун ичине катып келгиндерди акмалап
тургансып, кумсарган чоочун, жат жер. Те түзөңдө баш жагы улам соолуп түгөнүп
келаткансыган, киргил тартып илең-салаң кылдырап агып, какшыган сайдын ортосунда
биртке суу жатты.
Абдылла бек өзөндүн бийик кашатына келип, чаалыккан кула аргымактын тизгинин
тартып, камчылуу колун чекесине алып, серелеп бет алдын арыта тиктеп токтоду. Сай
боюнда эрбейген-сербейген боз жылгын. Ар жерде, өзөн жээктеп, көгөргөн ажырык
чөп көрүнөт. Ал дагы көп отто
СЫНГАН КЫЛЫЧ
48-БӨЛҮМ
О, кайраным ай, — деп жиберди Бекназар, — неге кечирим сурашабыз?! Сендей
азаматтын артынан ээрчиген күнүмө, бирге жүрүп кан төккөнүмө, жер өрттөгөнүмө
кейибейм, өкүнбөйм эки дүйнө! «Эл» деп, «журт» деп күйүктүк ко, өзү күбө көкө
Теңир?! О, жол башчым, кош миз албарс кылычым... мына менин не байкап, не
байкабай эрдемсиген түрүм болсо, буйругуңу эки айттырган күнүм болсо, мына ошону
сен кечир...
Төшкө төш тийгизишип оңду-солду, «кош», «кош» кылышты.
Эми айтар сөзү не?! Исхак буулуп, кош балдакка сүйөнүп, шалдырап туруп калды.
Кайран жигит! Эч качан каңырыгы түтөп көрбөгөн катуу баш баатыр Бекназар минтип
эки канаты тең сынган шумкар сыяктуу карып болуп мөгдөн т
48-БӨЛҮМ
О, кайраным ай, — деп жиберди Бекназар, — неге кечирим сурашабыз?! Сендей
азаматтын артынан ээрчиген күнүмө, бирге жүрүп кан төккөнүмө, жер өрттөгөнүмө
кейибейм, өкүнбөйм эки дүйнө! «Эл» деп, «журт» деп күйүктүк ко, өзү күбө көкө
Теңир?! О, жол башчым, кош миз албарс кылычым... мына менин не байкап, не
байкабай эрдемсиген түрүм болсо, буйругуңу эки айттырган күнүм болсо, мына ошону
сен кечир...
Төшкө төш тийгизишип оңду-солду, «кош», «кош» кылышты.
Эми айтар сөзү не?! Исхак буулуп, кош балдакка сүйөнүп, шалдырап туруп калды.
Кайран жигит! Эч качан каңырыгы түтөп көрбөгөн катуу баш баатыр Бекназар минтип
эки канаты тең сынган шумкар сыяктуу карып болуп мөгдөн т
СЫНГАН КЫЛЫЧ
45-БӨЛҮМ
Өлкөнүн ички камын ойлоого эч кимдин чамасы келбеди. Күнүгө туш тарапта уруш.
Бир жактан Кудаяр менен Насирдиндин курама колу чет кыштактарды түндө каптап,
бөрүдөй талап качып, чуу чыгарат. Бир жактан жарымпашанын аскери Наманган
тараптан, Кожон тараптан замбирек менен, мөндүрдөй ок менен өлкөнү кайрадан
жиреп кирди.
Исхак жандалбас кылды. Ал шаарма-шаар кыдырып, эл менен сүйлөшүп, топураган
каракелтек колду тескеп, сарбаздарды, сыпайларды сынап, аскербашылардын,
бийлердин көңүлүнө серп салып өзү текшерди. Фон Кауфманга «Таксыр, ыкыбалдуу
жарымпаша! Ымга келели, алака кылалы!» деп элчи артынан элчи салды.
«Ыкыбалдуу жарымпаша» Исхак менен алака кылышмак түгүл
45-БӨЛҮМ
Өлкөнүн ички камын ойлоого эч кимдин чамасы келбеди. Күнүгө туш тарапта уруш.
Бир жактан Кудаяр менен Насирдиндин курама колу чет кыштактарды түндө каптап,
бөрүдөй талап качып, чуу чыгарат. Бир жактан жарымпашанын аскери Наманган
тараптан, Кожон тараптан замбирек менен, мөндүрдөй ок менен өлкөнү кайрадан
жиреп кирди.
Исхак жандалбас кылды. Ал шаарма-шаар кыдырып, эл менен сүйлөшүп, топураган
каракелтек колду тескеп, сарбаздарды, сыпайларды сынап, аскербашылардын,
бийлердин көңүлүнө серп салып өзү текшерди. Фон Кауфманга «Таксыр, ыкыбалдуу
жарымпаша! Ымга келели, алака кылалы!» деп элчи артынан элчи салды.
«Ыкыбалдуу жарымпаша» Исхак менен алака кылышмак түгүл
загрузка
Показать ещё